NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ INTELEKTUALNA

W literaturze przedmiotu doszukać się można rozmaitych koncepcji, dotyczących niepełnosprawności intelektualnej. Zarówno piśmiennictwo, jak i badania, wskazują rozmaite przykłady wielorakich trudności w życiu występujących u osób z niepełnosprawnością intelektualną. W tym aspekcie wyróżnić należy trzy okresy odnoszące się do spostrzegania niepełnosprawności. System poglądów XIX wieku odnosi się do niepełnosprawności traktowanej jako wynik działania nadprzyrodzonych sił. Kolejny okres poglądów plasuje się na XX wiek, w którym niepełnosprawność pojmowana była jako ustabilizowany stan w kontekście kliniczno – pedagogicznym. Tym samym odchylenie to stanowiło jednostkę chorobową. Co więcej, osoby z niepełnosprawnością intelektualną uważane były za niezdolne do podjęcia pracy ani funkcjonujące w życiu społecznym. Tym samym zaczęto przywiązywać uwagę do podwyższenia sprawności, w celu wdrażania ich w życie codzienne. Ostatnim, trzecim okresem, obejmującym ostatnie dziesięciolecia stał się czas , w którym niepełnosprawność intelektualna zyskała możliwość rehabilitacji. W tym celu duży nacisk zaczęto kłaść na przyczyny odchyleń. Zróżnicowane więc stały się takie odchylenia jak zaburzenie rozwoju umysłowego, wynikające z niekorzystnych czynników środowiskowych. Irena Obuchowska, w swoich publikacjach, ukazuje następujące aspekty odnoszące się do istoty niepełnosprawności intelektualne:

• niepełnosprawność intelektualna odnosi się do funkcjonowania intelektualnego jednostek nią dotkniętych , ale także wszystkich pozostałych sfer rozwoju – uspołecznienia, sprawności motorycznej oraz emocji;

• niepełnosprawność intelektualna identyfikowana jest ze stanem, w którym możliwa jest poprawa poprzez różnego rodzaju zabiegi, lecz niemożliwa do całkowitego wyeliminowania;

• niepełnosprawność intelektualna swoje początki ma w okresie rozwojowym (przed 18 rokiem życia) , a także spowodowana jest różnorodnymi czynnikami. Tym, samym, czym większy występuje stopień niepełnosprawności, tym większego wpływu na jego powstanie należy doszukiwać się w czynnikach biologicznych;

• niepełnosprawność intelektualna to wyraźne względem powszechnie obowiązujących norm, obniżenie sprawności, a także możliwości zachowań przystosowawczych.

Definicja Edgara Dolla, wyróżniająca 6 kryteriów o niedorozwoju umysłowym, zawiera następujące elementy:

1. niedojrzałość społeczną (rozumianą jako brak umiejętności utrzymania samego siebie bez otrzymywania pomocy od środowiska);

2. spowodowaną przez niską sprawność umysłową ( jako niski stopień rozwoju umysłowego);

3. charakterze rozwojowym ( w kontekście trwałego zahamowania sprawności intelektualnej, będącej konsekwencją urazu bądź choroby);

4. nie przemijającą w miarę dojrzewania ( nieulegający zmianie niedorozwoju umysłowego, bez względu na prawidłowe dojrzewanie w aspekcie fizycznym);

5. pochodzenia konstytucjonalnego (ujawnienie dziedzin, stanu zahamowania rozwoju);

6. nieodwracalną ( w kontekście zaistniałego stanu) ;

Definicja i klasyfikacja Niepełnosprawności Intelektualnej

Termin niepełnosprawności intelektualnej, w literaturze, używany jest zamiennie z terminem niedorozwoju umysłowego, a niekiedy także upośledzenia umysłowego. Pierwszej próby zdefiniowania terminu upośledzenia umysłowego, doszukać można się w roku 1915. Podjął się jej bowiem Kreapelin, który określił termin oligofrenii jako złożoną grupę w kontekście etiologii, zmian morfologicznych anomalii rozwojowych oraz obrazu klinicznego, posiadających u podstaw wspólną zależność opóźnienia rozwoju psychicznego. Posługując się cytatem z książki „Psychologia kliniczna” (red. Lewicki), przytoczyć należy stwierdzenie, iż oligofrenia jest to upośledzenie rozwoju psychicznego lub jej zahamowanie, z czego wynikać może także wrodzone lub nabyte zaburzenie w przystosowaniu społecznym.

Powołując się na różnego rodzaju terminologię, przytoczyć można wiele definicji niepełnoprawności intelektualnej, m.in. :

W podręczniku terminologii i klasyfikacji niepełnosprawności intelektualnej, pojęcie (istniejącej dawniej nazwy) niedorozwoju umysłowego Heber definiuje jako niższą od przeciętnej ogólną sprawność intelektualną, która swoje początki ma już w okresie rozwojowym i jest związana z zaburzeniami w zakresie nie tylko dojrzewania, ale także uczenia się oraz przystosowania społecznego. Warto zaznaczyć, iż poprzez istotnie niższy od przeciętnego poziom funkcjonowania, rozumie się poziom niższy od średniej, przynajmniej o jedno odchylenie standardowe od przyjętej normy.

Według M. Kościeliskiej termin niepełnosprawności intelektualnej odnosi się do różnych typów zaburzeń rozwojowych o odmiennej patogenezie. Nie mniej jednak stanowiące wspólne źródło ograniczeń dziecka w realizacji społecznych wymaganiach. Dzieci te wyróżniają się bardzo ograniczonym dążeniem do samorealizacji. Warto również podkreślić, że według Kościeliskiej stworzenie emocjonalnego wsparcia staje się wówczas problemem wiodącym.

Powołując się na J. Kostrzewskiego warto przytoczyć następujący podział odchyleń od normy w funkcjonowaniu samego intelektu. Dysfunkcje intelektualne autor dzieli na globalne oraz parcjalne.

GLOBALNE

- niedorozwój umysłowy (oligofrenia)

- ogólne otępienie (demencja)

- zahamowanie rozwoju intelektualnego

- obniżenie poziomu intelektualnego

-opóźnienie rozwoju intelektualnego

PARCJALNE

- upośledzenie określonej funkcji

-zahamowanie rozwoju określonej funkcji

-obniżenie poziomu rozwoju określonej funkcji

- opóźnienie rozwoju określonej funkcji

Jaka jest zatem różnica pomiędzy poszczególnymi dysfunkcjami? Odwołując się do literatury, należy zaznaczyć, iż globalne odchylenia od normy rozpoznać należy wtedy, gdy poziom wszystkich mierzonych sprawności intelektualnych jest znacząco niższy od przeciętnego. Jeśli więc od normy odbiega jedna bądź więcej funkcji, przy prawidłowo funkcjonującym ogólnym poziomie intelektualnym, rozpoznaje się parcjalne odchylenia od normy. Bowiem funkcje te, zaburzone lub nie dość wykształcone, mają duże szansę na wyrównanie ich do przeciętnych wyników prawidłowo funkcjonujących osób w tym samym wieku. Oczywiście nie można zapominać, iż konieczne staja się, w takim przypadku, współpraca z wykwalifikowanymi specjalistami.

J. Kostrzewski skupia uwagę na rozróżnieniu takich terminów jak upośledzenie umysłowe, niedorozwój umysłowy, otępienie czy zahamowanie rozwoju intelektualnego. Według autora upośledzenie umysłowe to znacznie niższy od przeciętnego ogólny poziom funkcjonowania intelektualnego, z którym wiążą się zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym. Natomiast niedorozwój umysłowy, inaczej oligofrenia, to przypadki upośledzenia umysłowego, które swoje początki mają w procesie rozwojowym. Definiując otępienie, Kostrzewski zwraca uwagę na poszczególny okres rozwoju dziecka, który kształtuje się mniej lub bardziej prawidłowo. Tym samym zahamowanie rozwoju intelektualnego to nic innego jak zatrzymanie się rozwoju w poszczególnym okresie , rokujący powrót do normy. Niekiedy zahamowanie może mieć charakter trwały, wówczas bez względu na czas, wiek inteligencji dziecka nie ulega zmianie, co w efekcie końcowym może doprowadzić do różnicy dwóch lub większej ilości odchyleń standardowych od normy – w takim przypadku można mówić o niedowładzie umysłowym.

Również Maria Grzegorzewska ukazuje dwa terminy dotyczące niepełnosprawności intelektualnej. Skupia uwagę na oligofrenii oraz otępieniu. Tym samym wskazuje na potrzebę rozgraniczenia przytoczonych przeze mnie powyżej terminów.

Reasumując, niepełnosprawność intelektualna, choć ukazana w wielu wymiarach, zależnie od autora, staje się połączeniem determinantów społecznych, biologicznych oraz psychologicznych. Każdy z nich skupia się na odmiennym aspekcie upośledzenia, choć składnikiem organicznym niezmiennie są uszkodzenia i zaburzenia nie tylko w budowie, ale także w funkcjonowaniu układu nerwowego. Biorąc pod uwagę powyższą próbę zdefiniowania pojęcia niepełnosprawności intelektualnej, uważam, iż warto podkreślić znaczenie oraz wpływ oddziaływań pedagogiczno – psychologicznych. Właściwe oddziaływania bowiem mają możliwość nie tylko podnieść poziom umysłowy czy zdolność przystosowania społecznego ale w rezultacie może niekiedy doprowadzić do cofnięcia diagnozy upośledzenia. Możliwość stymulowania tempa rozwoju jest nie jest ograniczona. Po pewnym czasie należy wręcz oczekiwać stanu wyrównania braków.

Ważnym i złożonym problemem staje się klasyfikacja upośledzenia umysłowego. Istnieje bowiem wiele kryteriów, które maja wpływ na różnorodność klasyfikacji ( np. kryteria pedagogiczne, psychologiczne, społeczne, medyczne oraz ewolucyjne). Biorąc pod uwagę pomiar stopnia rozwoju intelektualnego, warto przedstawić klasyfikację psychologiczną, uznaną obecnie za niefunkcjonującą, według której to iloraz inteligencji stanowi znaczący wskaźnik upośledzenia umysłowego.

Klasyfikacja ta wyróżniała następujące stopnie niepełnosprawności intelektualnej:

1. najlżejszy stopie upośledzenia, debilizm – I.I. 50 – 69

2. średni stopień upośledzenia, imbecylizm – I.I. 20 – 49

3. najcięższa postać upośledzenia, idiotyzm – I.I. 0 – 19

Obecnie przyjęta klasyfikacją stała się klasyfikacja ICD – 10. Według niej niepełnosprawność intelektualna to stan ograniczonego, bądź też zahamowanego rozwoju umysłowego, który przede wszystkim cechuje się zaburzeniami na płaszczyźnie umiejętności nabywanych w okresie rozwoju, a także w efekcie końcowym, w zakresie zdolności poznawczych, ruchowych, społecznych czy komunikacyjnych – a więc składający się na ogólny poziom inteligencji .

Aby w pełni zobrazować klasyfikację niepełnosprawności intelektualnej, skupić się należy na definicji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, według której upośledzenie umysłowe oparte jest na trzech kryteriach diagnostycznych – kryterium A, B oraz C. Klasyfikacja ta ukazuje upośledzenie umysłowe jako ograniczenia w obecnym stanie funkcjonowania, cechującym się znacznie niższym od przeciętnego poziomem intelektualnym (IQ wynoszące 70 bądź poniżej). Występuje wówczas zaburzenie co najmniej dwóch trudności w sferze umiejętności interpersonalnych, edukacyjnych, ograniczeniach w porozumiewaniu się, samodzielnym działaniu, czy też korzystaniu z zasobów społeczności ( wiążących się choćby z pracą, zdrowiem, czasem wolnym czy poczuciem bezpieczeństwa). A więc odnosząc się do tego typu ujęcia niepełnosprawności intelektualnej stosowane współcześnie klasyfikacje opierają się na wskaźniku ilorazu inteligencji, ale także uwzględniają zakres możliwości wynikający z ograniczeń umiejętności adaptacyjnych. Klasyfikując więc upośledzenie umysłowe, jednocześnie uwzględniając poziom procesów poznawczych, wyróżniamy następujące stopnie upośledzenia umysłowego: lekki, umiarkowany, znaczny i głęboki.

Analizując powyższą klasyfikację, należy uwzględnić oznaczenia występujące dodatkowo w klasyfikacji ICD – 10:

• F78 (inne upośledzenia umysłowe);

• F78 (upośledzenie umysłowe nieokreślone);

• F7x.0 (brak / minimalny stopień zmiany zachowania);

• F7x.1 (znaczące zmiany w zachowaniu, wiążące się z opieką lub leczeniem);

• F7x.8 (inne zmiany w zachowaniu);

• F7x.9 (bez wymieniania zmian w zachowaniu;

Każdy, z przedstawionych powyżej stopni, wiąże się ze zróżnicowanymi i specyficznymi ograniczeniami w zakresie funkcjonowania oraz w zakresie rozwoju we wszystkich sferach życia.

Zaburzenia rozwojowe wynikające z Niepełnosprawności Intelektualnej

Na przestrzeni nie tylko ostatnich lat, ale także wieloletnich obserwacji, dostrzec można różniące się od siebie podejścia w zakresie uznania istotności, oceny oraz sposobu traktowania osób niepełnosprawnych intelektualnie. Odpowiednio różniące się od siebie i odmienne podejście w kontekście postrzegania wszelkich nieprawidłowości wynikających z faktu niepełnosprawności, zarówno fizycznej, jak i psychicznej, sprowadzają się do zgodnej tezy, iż u osób z deficytem intelektualnym mogą różnić się między sobą. Warto wyróżnić obszary, na płaszczyźnie których widoczne są owe zmiany: obszary procesów poznawczo – emocjonalnych, obszary psychoruchowe, obszary funkcjonowania w społeczeństwie, a także w mechanizmy fizjologiczne. Nie ulega jednak wątpliwości, że każdy z tych obszarów stanowi odrębny, a zarazem bardzo istotny w diagnozie, element wpływający na indywidualna analizę przypadków. Ze względu na klasyfikację stopni niepełnosprawności intelektualnej wyróżniamy następujące stopnie: lekki, umiarkowany, znaczny oraz głęboki.

Niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim:

„Najbardziej typowym objawem upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim jest odchylenie od normy w rozwoju umysłowym, a szczególnie w funkcji spostrzegania, myślenia, pamięci, uwagi i orientacji społecznej.”

Dokonując charakterystyki osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, warto zwrócić uwagę na złożoność oraz zróżnicowanie w funkcjonowaniu takich osób . Poziom oraz rodzaj zaburzenia jest bowiem wynikiem różnorodnych czynników patogennych. Mówi się o wpływie środowiska rodzinnego, a także uwarunkowaniach społecznych. Problematyczne więc staje się zdiagnozowanie problemów, które mogą wynikać z niepełnosprawności intelektualnej, lecz tym samym mogą być skutkiem braku odpowiedniej stymulacji rodzinnej.

Najczęściej występującym w społeczeństwie upośledzeniem umysłowym jest właśnie stopień lekki. Wśród osób niepełnosprawnych intelektualnie, stopień ten stanowi aż 75%. Biorąc pod uwagę wygląd, nie różni się on niczym od osób w normie rozwojowej. I choć mogą występować pewne różnice, choćby niższy wzrost będący wynikiem upośledzenia spowodowanym piciem alkoholu, małą głową czy demorficznymi cechami twarzy, różnice mogą być niedostrzegalne. Inaczej jednak jest choćby w przypadku poszczególnych sfer procesów poznawczych. Kwestia emocjonalności wskazuje już pewne dostrzegalne różnice. Dostrzegalny jest niedorozwój uczuć wyższych, zmniejszona pewność moralna czy mniejsza wrażliwość. Można zaobserwować także impulsywność, agresywność, drażliwość, a także niestałość emocjonalną. Widocznym aspektem, często niezrozumiałym przez otoczenie, jest słabo rozwinięta kontrola sfery popędowej, z naciskiem na sferę seksualną, a także związane z nią uczucia – szczególnie ukazywane w czasie okresu dojrzewania płciowego. Kolejnym aspektem wpływającym na funkcjonowanie osób z niepełnosprawnością intelektualną jest problem z adekwatną samooceną. Postrzeganie własnej osoby może mieć wymiar idealizowania, poczucia wyjątkowości, popularności i zdolności, ale może także mieć odwrotny efekt. Wówczas na pierwszym planie pojawia się zbyt niska samoocena, uwydatnione ograniczenia, zniechęcenie oraz bunt spowodowany agresją wobec otoczenia. Charakterystycznym zaburzeniem charakteryzującym niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim jest zaburzona zdolność myślenia abstrakcyjnego, a także nieudolność przyjmowania zdobytych wiadomości, tym samym łączenia ich w logiczna całość. Z tego także wynika, iż trudność powoduje wyciąganie wniosków oraz sądów. Maria Grzegorzewska, w jednej ze swoich publikacji, przytacza porównanie pomiędzy osobą w normie rozwojowej, a niepełnosprawną intelektualnie, w kontekście zdolności orientacji, twierdząc, że różnica polega na obniżonej zdolności, w nowej, złożonej dla mózgu sytuacji. Kolejnym aspektem powiązanym z zaburzoną zdolnością myślenia jest także jej brak. Osoba z niepełnosprawnością intelektualna w stopniu lekkim jest zdolna do samodzielnego wykonywania prostych czynności, a także w zróżnicowanym indywidualnie stopniu przystosowywania się do naturalnych warunków codziennego życia. Trudność jednak sprawia im tworzenie pojęć, co wynika z tego, iż czynności umysłowe nie skupiają się na faktach, lecz odtwarzają wyobrażenia. Warto podkreślić, iż wyobraźnia twórcza osób niepełnosprawnych jest ograniczona, wręcz uboga, a zdolność kombinacyjna nikła, tym samym wnioskowanie staje się nieudolne, a myślenie jest mało mobilne. Często spotkać się można także ze znacznym zubożeniem życia uczuciowego – w tym aspekcie jednak ważną rolę odgrywa typ: apatyczny lub eretyczny. Typ apatyczny charakteryzuje się przewagą hamowania. Następuje wówczas zwolnione tempo reakcji, nadmierna płaczliwość, bierność czy nieśmiałość. Natomiast typ eretyczny, niezrównoważony, niestabilny jest przewagą pobudzenia. To osoby nadmiernie ruchliwe, ze skłonnością do nieprzewidywalnych wybuchów, z równocześnie występującymi trudnościami koncentracji swojej uwagi, a także oznakami nadmiernego znużenia, zmęczenia. Skupiając uwagę na zaburzeniach w obszarze procesów poznawczo – emocjonalnych według Marii Grzegorzewskiej, wymienić należy także następujące dysfunkcje: odbiór wrażeń sensorycznych jest mniej dokładny; pamięć charakteryzuje się słabszą jakością; zmniejszona pojemność treści; zwiększona podatność na wpływ otoczenia; zubożała selektywność; konkretyzm myślowy; ogólne utrudnienie nad afektami. Zaburzenia psychoruchowe skupiają się na wydłużonym czasie reakcji, a także zwolnionym tempie poszczególnych reakcji psychicznych. Dostrzec można także szybką męczliwość, a także zmniejszoną sprawność kinestatyczną. Ogólna koordynacja psychoruchowa również jest zaburzona. W kwestii mowy i pisma również dostrzegalne są różnice. Ruchy stają się mimowolne, a pozostałe funkcje niedoćwiczone. Biorąc pod uwagę złożoność dysfunkcji w procesach poznawczych, wartym uwagi staje się aspekt życia w społeczeństwie, na który procesy poznawcze mają bezpośredni wpływ. Utrudnienia wynikające z orientacji w nowych czy złożonych sytuacjach, czy trudności wynikające z zastosowania zdobytych wiadomości takich chwilach bez wątpienia mają wpływ na funkcjonowanie osób z niepełnosprawnością. Nie bez znaczenia staja się także utrudnienia w twórczości, inicjatywy oraz przedsiębiorczości. Utrudnienia w porozumiewaniu się z najbliższym otoczeniem, a także zubożałe słownictwo wzmaga podatność na trudności w codziennym funkcjonowaniu. Wynikają z tego także zagrożenia. Podatność na czerpanie niewłaściwych wzorców, wiąże się z przyporządkowaniem się silniejszym jednostkom, a tym samym na podatność w zrutynizowaniu czynności. Z drugiej jednak strony, osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności intelektualnej posiadają świadomość z ograniczeń, które stają się przeszkodą w realizacji marzeń, osiąganych celów czy jedności z rówieśnikami.

Niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym i znacznym:

W literaturze stopień umiarkowany oraz znaczny omawiane są łącznie, gdyż zarówno objawy, jak i różnice wynikające z niepełnosprawności występują w podobnej złożoności, a różni je jedynie nasilenie. W obu przypadkach niepełnosprawność nazywa się głębszą.

Charakterystycznym uszkodzeniem dla niepełnosprawności intelektualnej w stopniu umiarkowanym oraz znacznym jest uszkodzenie centralnego układu nerwowego. Wynika z tego, iż w kwestii mowy dostrzec można brak gramatyki, bełkotanie, ubogość słownictwa, a także często mowę niewyraźną. W kontekście myślenia również występują duże utrudnienia, co sprawia, że przystosowanie pojęć abstrakcyjnych, bądź łączenie stosunków logicznych w całość staje się problemem. W związku z przebiegiem procesów myślowych, mechanizmy te następują z opóźnieniem. Częstym deficytem staje się brak przejmowania inicjatywy w życiu społecznym. Trudności sprawia nawiązywanie relacji oraz przyswajanie podstawowych czynności dotyczących samoobsługi bądź nawet higieny osobistej. Wszystko to bowiem wpływa także na znacznych trudnościach związanych z warunkami fizycznymi. Warto jednak podkreślić, że czynności takie jak samodzielne ubieranie, ścielenie łóżka, przygotowywanie posiłków czy robienie zakupów to kwestia systematycznej pracy. Są bowiem w stanie wyuczyć się wielu czynności – co więcej, wszechstronne formy rozwoju pewnych czynności, mogą prowadzić do uzyskania pozytywnych rezultatów. Mimo występujących ograniczeń, osoby z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym i znacznym odczuwają potrzebę miłości oraz bezpieczeństwa, dzięki czemu potrafią okazywać uczucia, sympatię, a także wykazują chęć nawiązywania kontaktów społecznych. Ich rozwój przebiega ze znacznym opóźnieniem, lecz biorąc pod uwagę okazywaną chęć uczestnictwa w życiu społecznym, sprzyja to procesowi ich kształcenia. Nie bez znaczenia staje się także rola najbliższego środowiska. Obdarzenie zaufaniem, poświęcenie czasu, zapewnienie możliwości rozwoju, stwarzanie sytuacji ułatwiającego kontakty rówieśnicze, nieograniczanie samodzielności czy zaspokajanie potrzeby akceptacji to tylko część aspektów sprzyjających rozwojowi. Najważniejszym elementem pracy nad osobami niepełnosprawnymi staje się jednak dokonanie wszechstronnej oceny możliwości oraz poziomu funkcjonowania.

Jeśli chodzi o rozwój poznawczy, osoby te pozostają na poziomie przedoperacyjnym. Spowolnione jest spostrzeganie, błędne staje się powiązanie stosunków między zaistniałymi sytuacjami oraz przedmiotami, a także posiadają wąski zakres możliwości związanych ze zmysłami – a co się z tym wiąże potrzeby poznawcze stają się wyraźnie zróżnicowane. Pamięć jest na poziomie znikomym.

Niepełnosprawność intelektualna w stopniu głębokim:

Ten stopnień niepełnosprawności intelektualnej charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem. Spotkać się można z całkowitym brakiem percepcji oraz uwagi mimowolnej, jak i pamięci do samego ich występowania. Mowa zazwyczaj zastępowana jest dźwiękami, choć mogą wystąpić także pojedyncze słowa. Charakterystyczną cecha staje się również częste wahania nastrojów bądź skrajne zadowolenie i niezadowolenie wynikające z ich odczuć. Osoby z tym stopniem niepełnosprawności mając całkowity brak regulacji – zarówno w czynnościach jak i poczuciu czasu. Możliwym do osiągnięcia jest nauczenie ich prostych czynności, lecz nie jest możliwym osiągnięcie samodzielności. Osoby te wymagają bowiem stałe opieki. W większości przypadków niepełnosprawność tego stopnia spowodowana jest poważnymi uszkodzeniami neurologicznymi. Już od najmłodszych lat, dostrzec można u dziecka znaczne deficyty w funkcjonowaniu sensomotorycznym. Obniżone są także takie funkcje jak ruch, samoobsługa czy umiejętność komunikowania się. Skupiając uwagę na rozwoju neurologicznym widoczne są także nieprawidłowości w kształtowaniu się organizmu.

Poza wymienionymi przeze mnie powyżej cechami charakteryzującymi osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim wyróżnić można także takie cechy jak:

• nieartykułowanie dźwięków;

• brak przewidywania konsekwencji;

• słaba bądź bardzo znikoma koncentracja;

• brak umiejętności wyrażania własnej opinii;

• słaba orientacja w nowych sytuacjach;

• potrzeba nieustannej pomocy w działaniach;

• brak ujawniania inicjatywy;

• brak wykształconych uczuć wyższych bądź niezdolność do ich okazywania;

• niestałość emocjonalna;

• gwałtowność zachowań;

• poczucie lęku i zagrożenia;

• stres związany z drobnymi zmianami;

• agresja lub/i autoagresa;

• brak kontroli nad zachowaniem;

• potrzeba bezpieczeństwa, miłości, wsparcia, stałości, seksualności.
  

Rehabilitacja osób z Niepełnosprawnością Intelektualną

Powszechnie spotykanym problemem dotyczącym rehabilitacji osób z niepełnosprawnością intelektualną jest złagodzenie dysfunkcji lub ukierunkowanie działań na ich usunięcie. Skupienie uwagi na eliminacji zaistniałych ograniczeń staje się motywem nadmiernej kontroli, a także nieustannemu treningowi grzeczności czy posłuszeństwa. Celem tego staje się ukazanie, iż bierność w podporządkowani się innym godna jest nagradzania. Tym samym sprzyja to kształtowaniu poczucia wyuczonej bezradności czy nawet poczucia niższości. Wszelakie działania dążące do ograniczenia niezależności czy samodzielności osób niepełnosprawnych intelektualnie powodują blokadę w aktywności społecznej – na płaszczyźnie nie tylko najbliższego otoczenia ale także możliwości zawodowych czy aspiracji życiowych. Tym samym oczywistym się staje, iż mówiąc o rehabilitacji osób niepełnosprawnych intelektualnie, należy rozpocząć od wymagań wieloaspektowych działań, które bezpośrednio dotykają osobę niepełnosprawną, a także jej rodzinę. Podstawą staje się bowiem konieczność wspomagania niepełnosprawnych w aspekcie psychoemocjonalnym, umysłowym, opiekuńczym i wychowawczym. Biorąc pod uwagę, iż konsekwencją niepełnosprawności jest ograniczenie funkcjonowania, a także pełnienia ról społecznych oraz działań, ważnym staje się, aby utracone funkcje, deficyty i struktury regenerowane były za pomocą rehabilitacji kompleksowej. Jej celem jest nie tylko poprawa jakości życia, ale także wsparcie, wzmocnienie pożądanych zachowań oraz wydobycie potencjału na poziomie możliwie najwyższym do osiągnięcia przez dana jednostkę. Ważnym elementem staje się charakter dwutorowy kompleksowych działań rehabilitacji. Powinny one bowiem dotyczyć aktywizacji rezerw psychicznych i biologicznych samej osoby niepełnosprawnej, ale także powinny uwzględniać potrzeby i możliwości osób w kontekście organizacji życia społecznego czy materialnego.

Niezbędnym elementem do skutecznego procesu rehabilitacji staje się więc rozpoznanie skupiające się na obiektywnie istniejących deficytach, a także wdrożenie adekwatnej pomocy. Wsparcie to powinno odbywać się przede wszystkim na płaszczyźnie emocjonalnej, duchowej oraz materialnej. Niezbędne stają się właściwe relacje pomiędzy biorcami, a dawcami wsparcia – w wielu przypadkach okazuje się to decydującym czynnikiem wpływającym na powodzenie rehabilitacji. Przenikanie się działań obu stron buduje nie tylko poczucie wsparcia ale także wpływa na wzajemne poszanowanie. Niezbędnym staje się płynny przepływ informacji - pomiędzy członkami zespołów rehabilitacyjnych, a samym podmiotem działań. Warto podkreślić, że proces rehabilitacji obejmuje równolegle przenikające się działania specjalistów medycznych, społecznych, prawnych, politycznych, edukacyjnych oraz zawodowych – niezbędnym więc staje się zachowanie profesjonalnego, wzajemnego oddziaływania. To wszystko sprzyja przebiegowi procesu kompulsywnej rehabilitacji

---

Powyższe treści pochodzą z mojej pracy dyplomowej. Grafika: wix.com